Tiến hoá để tồn tại, ai ngờ bị ăn nhiều hơn

Những loài thực vật này đã tiến hóa để tồn tại (tránh bị ăn) trong tự nhiên, nhưng cuối cùng lại tiến lên… bàn ăn của chúng ta. 

Ớt 

Ớt là thực phẩm quen thuộc trên khắp thế giới. Vị cay của ớt giúp kích thích vị giác, nâng tầm hương vị cho món ăn.

Đối với nhiều gia đình Việt Nam, ớt là món gia vị không thể thiếu trong bữa cơm (ai thích ăn cay chắc sẽ biết cảm giác ăn một miếng thịt, cắn một chút ớt “đã” như thế nào nhỉ?) 

Theo các nhà khoa học, vị cay của ớt xuất phát từ một chất hóa học tên capsaicin.

Khi tiếp xúc với da và lưỡi, capsaicin sẽ kích thích các thụ thể đau trên đó, đặc biệt là thụ thể TRPV1 (vốn được kích hoạt bởi nhiệt độ cao và axit). Chính vì vậy, khi ăn ớt, chúng ta sẽ có cảm giác nóng rát và đau nhẹ như bị bỏng.

Ít người biết rằng vị cay chính là một cơ chế phòng vệ của cây ớt. Để không biến thành thức ăn cho các loài động vật, ớt đã tiết ra chất capsaicin, tạo vị cay khó chịu khiến chúng không dám bén mảng đến nữa. 

Thế nhưng trớ trêu thay, vị cay nồng của ớt lại hấp dẫn đến mức chúng ta thêm chúng vào thực đơn luôn haha!

Một điều thú vị là vị cay của ớt lại không có tác dụng với một số loài chim, vì cơ quan thụ cảm của chúng “miễn nhiễm” với capsaicin. Đó là lý do chim có thể ăn ớt ngon lành, “tiện tay” giúp ớt phân tán hạt giống luôn.

Hồi nhỏ chắc ai cũng từng nghe câu chuyện cho vẹt ăn ớt để nhanh biết nói phải không nhỉ? Nhưng thực tế thì không phải, vì chúng chả thấy cay tí nào đâu!

Có thể bạn sẽ thích: Bí mật sau những loài thực vật có khả năng “phát nổ”

Cà phê

Vị đắng của cà phê cũng là một cơ chế tự vệ, vì nó có thể giúp hạt cà phê tránh bị các loài động vật ăn.

Ngoài ra, trong cà phê còn chứa caffeine – một chất kích thích tự nhiên có khả năng tác động lên não và hệ thần kinh trung ương.

Caffeine khiến những loài côn trùng, động vật nhỏ cảm thấy bồn chồn, khó chịu và cuối cùng là rời khỏi khu vực của cây cà phê.

Và chúng ta đều biết kết quả nằm ngoài dự tính của cơ chế này, chính là cà phê trở thành đồ uống yêu thích của rất nhiều người. Vị đắng và tác dụng của caffeine giúp chúng ta tỉnh táo, tập trung tốt hơn. Bên cạnh đó, tận dụng khả năng xua đuổi côn trùng của caffeine, ngày nay người ta vẫn dùng bã cà phê để đuổi ruồi, muỗi,… hiệu quả.

Đậu phộng

Đậu phộng (lạc) là cây thân thảo, thường cao khoảng 30-50 cm. Khác với cà phê và ớt dùng “vũ khí hóa học”, đậu phộng tự vệ bằng cách mọc dưới lòng đất và phát triển một lớp vỏ cứng để bảo vệ hạt.

Vỏ đậu phộng có hai lớp, gồm một lớp ngoài cứng và lớp trong mềm hơn. Vỏ là kết quả của quá trình tiến hóa nhằm bảo vệ hạt giống khỏi vi khuẩn, nấm, côn trùng, giữ ẩm cho hạt bên trong, giúp cây đậu phộng có khả năng sống sót cao hơn trong môi trường tự nhiên. 

Nhưng một lần nữa, con người cũng “hack” được cơ chế bảo vệ này bằng cách rang, luộc, bóc vỏ đậu phộng để ăn hạt bên trong. Thậm chí, chúng ta còn lấy vỏ làm thức ăn cho gia súc, gia cầm, làm phân bón,… 

Có thể bạn sẽ thích: 4 “máy lọc” siêu cấp trong tự nhiên

Húng quế

Húng quế, với hương thơm nồng ấm đặc trưng, là “linh hồn” của nhiều món ăn Việt như phở, bún, gỏi cuốn,… Mùi thơm và có phần hơi hăng của húng quế sẽ giúp món ăn bớt ngán và trở nên hấp dẫn hơn.

Hương thơm của húng quế có nguồn gốc từ các hợp chất tinh dầu gồm eugenol, linalool, và methyl chavicol.

Tinh dầu đóng vai trò như một cơ chế tự vệ, chống lại các loài côn trùng và động vật ăn cỏ. Những hợp chất này tạo ra mùi hương và vị cay, giúp bảo vệ cây khỏi bị ăn hại.

Không chỉ dùng làm thức ăn, húng quế còn hỗ trợ tiêu hóa, giúp long đờm, giảm ho, làm dịu tinh thần,… nên loài cây này được ứng dụng để điều chế thuốc và các loại tinh dầu thơm.

Tiêu

Tương tự như ớt, tiêu cũng sử dụng vị cay của mình để tự vệ.

Vị cay của tiêu xuất phát từ hợp chất ​​piperine, có tác dụng chống lại sâu bệnh và làm cho cây tiêu trở nên khó ăn đối với nhiều loài động vật. Chưa hết, piperine còn có đặc tính kháng khuẩn và chống nấm, giúp bảo vệ cây khỏi sự tấn công của hai tác nhân này.

Vị cay và hương thơm nồng đặc trưng vô tình khiến tiêu trở thành gia vị phổ biến trong nhiều món ăn. Tiêu đen, tiêu trắng và tiêu xanh đều được sử dụng rộng rãi trên khắp thế giới.

Việt Nam được biết đến là quốc gia đứng đầu về xuất khẩu tiêu. Theo Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam, tính từ năm 2001, nước ta luôn giữ vị trí là nước xuất khẩu tiêu lớn nhất thế giới với hàng trăm ngàn tấn tiêu các loại mỗi năm.

Trên đây là một số loài thực vật đã tiến hóa để tồn tại, nhưng cuối cùng lại trở thành thức ăn yêu thích của con người. Hãy cùng mình khám phá thêm nhiều điều thú vị về tự nhiên trong các bài viết tiếp theo nhé!