Hình ảnh những rạn san hô tuyệt đẹp với hình thù độc đáo, màu sắc rực rỡ đã không còn xa lạ với chúng ta. Thế nhưng bạn đã biết những sự thật thú vị này về san hô chưa?
San hô có giới tính
Khác với suy nghĩ của nhiều người, san hô không phải thực vật mà là động vật. Chính vì thế, chúng có giới tính và khả năng sinh sản.
Có các loài san hô đực và san hô cái riêng biệt. San hô đực sản xuất tinh trùng, trong khi san hô cái sản xuất trứng. Tinh trùng được phóng thích vào nước biển và gặp trứng để thụ tinh. Quá trình này thường xảy ra trong các sự kiện sinh sản hàng loạt được gọi là “spawning” khi hàng triệu san hô phóng thích tinh trùng và trứng cùng một lúc.
Bên cạnh đó, cũng có một số cá thể san hô lưỡng tính, có thể sản xuất cả trứng và tinh trùng. Khi đến mùa sinh sản, chúng phóng thích cả hai vào nước biển, nơi quá trình thụ tinh diễn ra.
Có 3 nhóm và 6000 loài san hô
Trên thế giới đã ghi nhận hơn 6000 loài san hô. Những loài này được chia thành 3 nhóm chính gồm:
San hô cứng (còn gọi là san hô đá): Các loài san hô có khung xương cứng.
San hô sừng: Hình dáng giống như một cái cây, gồm nhiều nhánh nhỏ và các “tán lá” (tập hợp các xúc tu).
San hô mềm: Màu sắc sặc sỡ, có hình dạng giống hoa và nấm.
San hô rất “chậm lớn”
Mỗi loài san hô có tốc độ sinh trưởng khác nhau nhưng nhìn chung đều khá chậm. Trung bình, san hô tăng thêm từ 0.3cm – 10cm mỗi năm.
Tốc độ lớn của san hô (nhất là san hô đá) phụ thuộc nhiều vào quá trình vôi hóa (calcification), vôi hóa càng nhanh thì lớn càng nhanh và ngược lại.
San hô đá tăng kích thước bộ xương của chúng bằng cách lắng đọng dần dần các lớp canxi cacbonat (CaCO3). Quá trình này được gọi là vôi hóa. Vôi hóa là tốc độ san hô tạo ra bộ xương cứng bằng cách hấp thụ canxi từ nước biển.
Là “nhà” của 25% sinh vật biển trên trái đất
Tuy chỉ chiếm chưa đến 1% diện tích dưới đáy biển, san hô lại là nơi trú ngụ của 25% sinh vật biển trên trái đất, khiến chúng trông như những “thành phố thu nhỏ”. San hô cung cấp nơi ở và nguồn thức ăn cho khoảng 4000 loài cá và hàng trăm sinh vật biển khác.
Có một rạn san hô được nhìn thấy từ ngoài không gian
Great Barrier là rạn san hô lớn nhất thế giới – tạo thành từ hơn 3.000 rạn san hô ngầm , trải dài gần 2.300km dọc theo bờ biển ở Queensland, phía đông nước Úc.
Các nhà khoa học ước tính rạn san hô này đã hình thành từ khoảng 500.000 năm trước, còn rạn san hô chúng ta đang thấy hiện tại đã có “tuổi đời” từ 5.000-10.000 năm.
Great Barrier là một “bộ sưu tập” khổng lồ với khoảng 400 loại san hô và là nhà của hơn 1500 loài cá. Với kích thước to lớn như vậy, rạn san hô này thực sự có thể nhìn thấy từ bên ngoài không gian.
San hô phát sáng để “chống nắng”
Các rạn san hô tồn tại ở vùng nước nông thường có khả năng phát sáng trong bóng tối. Hiện tượng là do các protein huỳnh quang phát triển và hoạt động như một loại “kem chống nắng” để bảo vệ san hô khỏi tác động nhiệt của ánh nắng mặt trời.
San hô cũng có độc
Một số loài san hô có chứa độc, gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, chẳng hạn như san hô da hay một số loại san hô Zoanthid. Chúng có chứa palytoxin – một loại độc thần kinh cực mạnh có thể gây tê liệt cơ mặt, tim đập nhanh và thậm chí là tử vong. Vì vậy, khi đi lặn biển ngắm san hô, bạn không nên chạm vào chúng nếu chưa biết rõ loài và độc tính.
Có thể bạn sẽ thích: 13 sự thật độc đáo, ít người biết về đom đóm
San hô “tẩy trắng” hàng loạt – dấu hiệu đáng báo động
San hô là một hệ sinh thái cộng sinh giữa các polyp san hô và tảo Zooxanthellae.
Tảo Zooxanthellae có khả năng quang hợp, sử dụng ánh sáng mặt trời để chuyển đổi CO2 thành oxy và các hợp chất hữu cơ, cung cấp dinh dưỡng cho san hô. Màu sắc sặc sỡ mà chúng ta nhìn thấy cũng là màu của loài tảo này, còn các mô san hô có cấu tạo trong suốt.
Hiện tượng tẩy trắng xảy ra khi polyp san hô “trục xuất” tảo Zooxanthellae ra khỏi cơ thể. Khi đó, san hô sẽ mất đi nguồn dinh dưỡng và màu sắc rực rỡ. Đây là dấu hiệu báo động chúng đang chết dần.
Rạn san hô lớn nhất thế giới Great Barrier đã nhắc ở trên cũng không thoát khỏi tình cảnh này. Theo một cuộc khảo sát gần đây (2024), nó đang trải qua thời kỳ tẩy trắng “tồi tệ nhất từng chứng kiến trong 30 năm qua” (theo Tiến sĩ Selina Ward, nhà sinh vật học biển).
Tình trạng san hô tẩy trắng đang diễn ra hàng loạt trên thế giới. Vào tháng 4/2024, Cơ quan Khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) và Sáng kiến rạn san hô quốc tế (ICRI) cho biết tính từ tháng 2/2023, đã có 53 quốc gia/vùng lãnh thổ báo cáo tình trạng tẩy trắng san hô.
Các nhà khoa học dự đoán rằng đến năm 2050, 90% rạn san hô trên thế giới có thể bị tẩy trắng và có nguy cơ chết đi.
Nguyên nhân do đâu?
- Biến đổi khí hậu: Nước biển ấm lên do biến đổi khí hậu là nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng tẩy trắng san hô. Khi nhiệt độ nước biển tăng cao, tảo Zooxanthellae sẽ bị tổn thương và sản sinh ra chất độc hại cho san hô, dẫn đến việc san hô đẩy chúng ra khỏi cơ thể.
- Ô nhiễm môi trường: Các chất ô nhiễm như hóa chất, rác thải nhựa, dầu mỏ,… có thể làm suy yếu sức khỏe san hô, khiến san hô dễ bị tẩy trắng hơn.
- Ánh sáng mặt trời quá mạnh: Trong điều kiện nước biển trong xanh, lượng ánh sáng mặt trời chiếu vào san hô có thể tăng cao, gây hại cho Zooxanthellae.
Trên đây là một số sự thật ít người biết về san hô. Hãy cùng mình khám phá thêm nhiều điều thú vị ở những bài viết tiếp theo nhé!
Leave a Comment