Đây là những mô hình canh tác nông nghiệp có thể thay cho phương pháp trồng trên đất truyền thống, tiết kiệm diện tích, nước và tăng năng suất.
Thủy canh
Thủy canh là phương pháp trồng cây trực tiếp trong dung dịch dinh dưỡng hoặc trên giá thể (xơ dừa, than bùn, cát, trấu,…) thay vì sử dụng đất.
Thực tế, nếu không tính nước thì cây có thể tự tổng hợp 95% chất dinh dưỡng cần thiết thông qua quang hợp, chỉ có 5% còn lại là lấy từ đất. Đất đóng vai trò như một “kho lưu trữ” chất để cây sử dụng dần. Do đó, chỉ cần tìm ra cách dự trữ và chuyển hóa dinh dưỡng thành dạng lỏng để cây hấp thụ trực tiếp thì ta không cần dùng đất nữa. Đây chính là nguyên lý của phương pháp thủy canh.
Một số mô hình thủy canh phổ biến:
Thủy canh dạng bấc
Đây là mô hình đơn giản, ứng dụng nguyên lý của chiếc đèn dầu: sợi bấc sẽ hút dung dịch dinh dưỡng và truyền lên cho cây.
Để canh tác theo mô hình này, bạn cần chuẩn bị:
- 1 bình hoặc chậu trồng cây có lỗ thoát nước.
- Giá thể trồng cây (xơ dừa, đá trân châu).
- Bấc (có thể mua sẵn hoặc tự làm bằng vải không dệt).
- Hạt giống hoặc cây con.
- Dung dịch dinh dưỡng.
Thủy canh tĩnh
Ở phương pháp này, cây được bao quanh bởi giá thể và đặt vào chậu dung dịch, cố định bằng vật nhẹ trên bề mặt. Phần rễ cây sẽ nằm ngập trong dung dịch dinh dưỡng.
Nhược điểm của phương pháp này là thiếu oxy nên bạn cần trang bị thêm máy sục khí.
Để canh tác theo mô hình này, bạn cần chuẩn bị:
- Thùng xốp, khay nhựa hoặc các vật chứa khác.
- Bơm sục khí
- Giá thể (xơ dừa, mút xốp).
- Hạt giống hoặc cây con.
- Dung dịch dinh dưỡng.
Khí canh
Đây là mô hình thủy canh sử dụng kỹ thuật cao. Rễ cây sẽ được treo lơ lửng trong không khí và được cung cấp dinh dưỡng trực tiếp dưới dạng sương mù. Dung dịch dinh dưỡng được pha chế và phun thành những hạt sương mịn (thường với tần suất vài phút một lần). Mô hình này thường được dùng để trồng khoai tây.
Để canh tác theo mô hình này, bạn cần chuẩn bị:
- Bình chứa dung dịch dinh dưỡng
- Bơm để tạo sương mù
- Ống dẫn
- Giá thể để cố định cây (ví dụ: xốp, mút xốp)
- Hạt giống hoặc cây con
- Dung dịch dinh dưỡng chuyên dụng
Ngoài các mô hình kể trên, còn nhiều phương pháp khác như: thủy canh hồi lưu, thủy canh nhỏ giọt, thủy canh NFT… Bạn có thể tự tìm hiểu thêm nhé!
Xem thêm: Kỳ lạ loài cây có mùi xác chết
Canh tác giá thể (Vertical farming)
Canh tác giá thể (vertical farming) còn được gọi là mô hình trang trại thẳng đứng. Ở mô hình này, cây sẽ được trồng theo chiều dọc trên các giá thể nhiều tầng trong điều kiện được kiểm soát chặt chẽ về dinh dưỡng, độ ẩm, ánh sáng và sâu bệnh.
Mô hình này được giới thiệu lần đầu tiên vào năm 1999 bởi Dickson Despommier – một giáo sư tại Đại học Columbia. Ông và các học trò của mình đã thiết kế một mô hình trang trại có thể cung cấp thực phẩm cho 50.000 người.
Canh tác giá thể là mô hình kỹ thuật cao và có cấu trúc khép kín. Cây được trồng bằng phương pháp thủy canh hoặc khí canh. Nhiệt độ và dinh dưỡng sẽ được tối ưu hóa cho từng loại cây trồng, giúp tiết kiệm chi phí và tối đa hóa sản lượng thu hoạch.
Ưu điểm lớn nhất và cũng dễ thấy nhất của canh tác thẳng đứng là tiết kiệm diện tích. Khi dân số thế giới ngày càng tăng trong khi diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp do biến đổi khí hậu và các công trình xây dựng mọc lên như nấm, việc xếp cây chồng lên nhau giúp sản xuất nhiều thực phẩm hơn trên cùng một diện tích đất, thậm chí là ít hơn.
Ngoài ra, phương pháp này còn nhiều lợi thế khác như: tiết kiệm nước và đất, nâng cao sản lượng, giảm sự phụ thuộc vào mùa vụ, giảm thiểu tác động đến môi trường và giải quyết vấn đề thiếu đất canh tác ở các thành phố lớn.
Mô hình Aquaponics
Tên Aquaponics được ghép từ aquaculture (nuôi trồng thủy sản) và hydroponics (thủy canh). Đây là mô hình tuần hoàn khép kín, kết hợp nuôi trồng thủy sản và thủy canh. Phân và chất thải của cá sẽ được sử dụng làm phân bón cho cây trồng, trong khi cây trồng sẽ lọc nước cho cá. Mô hình này có thể ứng dụng ở quy mô hộ gia đình và trang trại.
Mô hình Aquaponics có nhiều ưu điểm như:
- Giảm thiểu ô nhiễm môi trường
- Không sử dụng hóa chất độc hại, cung cấp nguồn thức ăn sạch (rau, cá)
- Tiết kiệm nước do nước được tái sử dụng nhiều lần trong hệ thống
Trên đây là một số mô hình canh tác nông nghiệp độc đáo mà bạn có thể áp dụng ngay trong gia đình của mình. Cùng đón chờ nhiều kiến thức thú vị về động – thực vật, môi trường và nông – lâm – ngư nghiệp ở các bài viết sau nhé!
Leave a Comment